Sanat

İzmir’de bir Fotoğraf Evi Müzesi: Hamza Rüstem

 “…Çapkın gülüşü şöyle faytona binişi Kordelia’dan ne kadar başkaydı her kadından her bakımdan… “ Atilla İlhan dizelerindeki Despina’nın faytona bindiği Kordelia işte tam da binlerce yıllık geçmişe sahip Karşıyaka’nın Rumlardan kalma eski adı.

Hala geçmişin izlerini taşıyan, kendine has yaşam tarzıyla ön plana çıkan ruhu olan bir şehir.

Araya saklanmış eskinin izleri ile zihnimdeki yeni görüntüleri birleştirmek için İzmir’in en köklü fotoğraf stüdyolarından biri olan Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi’nin yaklaşık yüzyıllık bir geçmişe sahip koleksiyonundan oluşan müzesini ziyarete gidiyorum.

Photoshop’un kurşun kalemlerle yapıldığı dönemler
Photoshop’un kurşun kalemlerle yapıldığı dönemler

2011 yılında açılan bu müze Türkiye’deki ilk ve tek fotoğraf müzesi. Avrupa’da olsa girmek için kuyruk bekleyeceğimiz klişesini de eklemeden geçemeyeceğim. Doğru tahmin giriş ücretsiz ve tek ziyaretçi benim.

Bahaddin Bey, Osmanlı topraklarında fotoğrafhane açan ilk Müslüman fotoğrafçı, 1897 yılında Girit’te kurduğu fotoğrafhaneyi 12 yıl sonra yanında çıraklık yapan makine mühendisi Giritli Hamza Rüstem’e devrediyor. Mübadele ile İzmir’e gelen Hamza Rüstem stüdyo fotoğrafçılığına ek olarak fotoğraf malzemeleri de alıp satıyor ve 1931’de İzmir’de “Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” ünvanı ile koleksiyonerliğe de başlıyor. Kendisi aynı zamanda İstanbul ve İzmir Fotoğrafçılar Odası’nın da kurucusu.

Hamza Rüstem
Hamza Rüstem

Osmanlı topraklarında Müslümanların kurup işlettiği ilk fotoğrafhanenin parçalarının bir kısmını oğlu Mert Rüstem sayesinde sekiz bölümden oluşan müzede görebiliyoruz.

 

Ufak notlar ile beni etkileyen resimler;

İzmir'de bir Fotoğraf Evi Müzesi - Hamza Rüstem
İzmir’de bir Fotoğraf Evi Müzesi – Hamza Rüstem

Joseph Nicephore Niepce’nin evinin laboratuar penceresinden görünen manzaranın fotoğrafı, Dünya’nın ilk fotoğrafı, 1827. Fotoğraf, ışık yazısı anlamına gelir ve Yunanca fotos/ışık ve yazı/çizim kelimelerinden türetilmiştir. Fotoğrafa, “fotoğraf” ismini veren Sir John Herschel’dir.(1839)

İzmir'de bir Fotoğraf Evi Müzesi - Hamza Rüstem
İzmir’de bir Fotoğraf Evi Müzesi – Hamza Rüstem

İsmini birçok modelini tasarlayan Johann Kepler’den alan, karanlık oda/kutu anlamına gelen fotoğraf makinesinin prototipi Camera Obscura.

İzmir'de bir Fotoğraf Evi Müzesi - Hamza Rüstem
İzmir’de bir Fotoğraf Evi Müzesi – Hamza Rüstem

Alaminut (in a minute) fotoğraf makinesi. Yani “şipşak, anında,” fotoğraf. Eskilerin sokak fotoğrafçılığı. “Gözünüzü kırpmayın… Şimdi…Çekiyoruuummm… Dikkat…” sözleri size de tanıdık geldi mi? Bir de “…. Hatırası” fotograflarının da sahibi kendisi.

İzmir'de bir Fotoğraf Evi Müzesi - Hamza Rüstem
İzmir’de bir Fotoğraf Evi Müzesi – Hamza Rüstem

Fotoğraf arşivleri ile ilgili görüntü rezervleri, insanlık ailesine ait bellek kayıtlarını muhafaza etme ve değerlendirmenin yanı sıra “bellek” kavramını temsil eder.

Sahil, Karşıyaka, 1915
Sahil, Karşıyaka, 1915

Tren İstasyonu, Karşıyaka, 1920
Tren İstasyonu, Karşıyaka, 1920